Życie Zo – niezwykła historia

Czy jednak mamy świadomość tego, że w historii Polski naprawdę byli tacy ludzie? Agenci i szpiedzy, którzy w trakcie II wojny światowej dokonywali absolutnie niezwykłych czynów. Podróżowali przez całą Europę, przewożąc meldunki. Przekazywali informacje z okupowanej Polski. Fałszowali dokumenty. Dostarczali aliantom wielu cennych informacji. Wywiad Armii Krajowej był jednym z najlepszych w okupowanej przez Niemców Europie. Tragizm polskiej historii polega na tym, że wielu z tych ludzi po wojnie trafiło do komunistycznych więzień. Wielu zostało zamordowanych. Niezależnie jednak od ich powojennych losów byli oni prawdziwymi bohaterami, poświęcając wszystko dla służby Polsce. Jedną z największych polskich bohaterek drugiej wojny światowej była Elżbieta Zawacka, legendarna „Zo”.

Książka jest klasyczną, chronologiczną biografią kobiety, której życie było naprawdę niezwykłe i naznaczone trudną polską historią.

Elżbieta Zawacka urodziła się w Toruniu. Było to bardzo ważne dla jej późniejszej biografii. Ponieważ Toruń znajdował się na terenach zajętych przez Prusy, wszystkie dzieci Zawackich chodziły do niemieckich szkół, mówiły po niemiecku i otoczone były niemiecką kulturą. Dzięki temu w czasie wojny Zawacka stosunkowo łatwo będzie mogła występować jako Niemka – z nienaganną wymową. W domu matka podtrzymywała tradycje narodowe. Jednak po odzyskaniu przez Polskę niepodległości rówieśnicy określali Elżbietę jako Niemkę, ponieważ nie mówiła po polsku. Sytuacja ta jednak szybko uległa zmianie. Zawacka podjęła studia na uniwersytecie w Poznaniu. W latach 30. była instruktorką Przysposobienia Wojskowego Kobiet (PWK).

Jej życie – jak wszystkich Polaków – diametralnie zmieniło się 1 września 1939 roku. III Rzesza uderzyła na Polskę. Elżbieta początkowo uciekła na wschód, potem jednak wróciła na „niemiecką stronę”. Pod koniec października przybyła do rodzinnego Torunia.

Zaangażowanie się w ruch oporu było dla niej czymś naturalnym. W listopadzie została zaprzysiężona w Służbie Zwycięstwu Polski, zalążku Armii Krajowej. Czy ktokolwiek mógł przypuszczać wtedy, jaką rolę odegra Zo?

Książka szczegółowo opisuje losy Zawackiej. Gdyby wszystko to nie zdarzyło się naprawdę, trudne byłoby do uwierzenia. Autorka opisuje jej ucieczkę do Anglii, szkolenie spadochronowe, skok na teren okupowanej Polski, udział w Powstaniu Warszawskim. Nie pomija przy tym wątków trudnych – niełatwego, często apodyktycznego charakteru Zo, przez co bywała negatywnie postrzegana przez przełożonych. Niezłomnie upominała się o prawa kobiet w mundurze, walcząc o to, by były traktowane na równi z mężczyznami.

Wiele jej sądów i opinii było ostrych i jednoznacznych. Uważała, że polskie władze w Londynie (zarówno w trakcie wojny, jak i po jej zakończeniu) zatraciły umiejętność postrzegania realiów życia w kraju.

Losy Zo po wojnie są równie fascynujące. Komunistyczne władze skazały ją na dziesięć lat więzienia. Podczas śledztwa była torturowana. Karę odbywała w najcięższych więzieniach w Polsce. Jednak nie załamała się. Po wyjściu na wolność kontynuowała naukę. Była cenionym pedagogiem. Zmarła 10 stycznia 2009 roku.

„Agentka Zo. Historia Elżbiety Zawackiej, bohaterki drugiej wojny światowej” to historia niezwykłej Polki. Jej misje dla Rządu RP w Londynie przeszły do legendy. Była jedną z najbardziej odznaczonych kobiet w historii Polski. Zdecydowanie polecam lekturę.

Wojciech Sobański