To problem 11 mln Polaków. Tylko połowa się leczy, a jeszcze mniej - skutecznie

5 godziny temu 5

Nadciśnienie tętnicze pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce
Dotyka 11 mln dorosłych osób
Mimo dostępu do skutecznych leków, jedynie co piąty chory osiąga cele terapeutyczne
Powodów jest wiele, a jednym z nich jest brak świadomości skutków niewłaściwie leczonego nadciśnienia
Eksperci Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego przyjęli ambitny cel, który chcą osiągnąć do 2030 r.
Rusza "Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą"

Rusza Misja 50/30, czyli ciśnienie pod kontrolą

Nadciśnienie tętnicze pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Dotyka 11 mln dorosłych Polaków, a skutkiem niewłaściwego leczenia lub braku stosowania zaleceń są udary, zawały i przedwczesne zgony, których można było uniknąć.

Pomóc ma ogólnopolski program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą” zainicjowany przez Polskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego.

W 2024 r. zmieniły się kryteria rozpoznawania nadciśnienia tętniczego. Za optymalne uznaje się ciśnienie, które nie przekracza 120/70 mmHg (wcześniej było poniżej 120/79). Jeśli pomiary wskazują 120-129 i/lub 80-84 (dotąd uznawane było za prawidłowe) oraz 130-139 i/lub 85-89 (do niedawna wysokie prawidłowe), ciśnienie uznaje się za podwyższone. Wartości od 140/90 mmHg są traktowane jako wysokie ciśnienie (wcześniej obowiązywał podział na stopnie NT).

Niestety zaledwie co czwarty (23 proc.) pacjent ma dobrze kontrolowane nadciśnienie dzięki lekom. Przyczyn jest wiele.

Jak wskazuje prof. Jacek Lewandowski, "tak mały odsetek pacjentów prawidłowo leczonych spowodowany jest tym, że wielu z nich nie przestrzega zaleceń lekarskich".

Część osób odstawia leki samodzielnie lub zmniejsza dawki bez konsultacji z lekarzem, a inni są leczeni np. tylko jednym lekiem, który nie jest u nich wystarczający.

Tymczasem leki hipotensyjne są w Polsce refundowane i można ułożyć terapię hipotensyjną za stosunkowo nieduże pieniądze, a część osób otrzymuje te leki bezpłatnie. Nie cena terapii jest więc barierą, jak przy wielu innych chorobach.

Trzy bariery skutecznego leczenia

Eksperci oceniają, że wyzwaniem pozostaje skuteczne wdrażanie i konsekwentna realizacja celów terapeutycznych w codziennej praktyce.

- Nadciśnienie tętnicze wciąż pozostaje jednym z największych, a jednocześnie najbardziej zaniedbanych wyzwań zdrowia publicznego w Polsce. Przegrywamy nie dlatego, że nie mamy skutecznych terapii, ale dlatego, że zbyt rzadko osiągamy realne cele leczenia - przez niską świadomość choroby, inercję terapeutyczną i brak przestrzegania zaleceń terapeutycznych - mówi prof. Mieczysław Litwin.

Podkreśla, że w poprawie kontroli ciśnienia tętniczego ma pomóc ogólnopolski program „Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą”, który odpowiada na te bariery.

Eksperci PTNT od lat wskazują, że poprawa adherence, czyli przestrzegania zaleceń terapeutycznych, jest jednym z kluczowych warunków skutecznego leczenia chorób przewlekłych. Niski poziom kontroli ciśnienia wynika w dużej mierze z braku systematycznego stosowania się pacjentów do zaleceń lekarskich. Wielu z nich przesuwa terapię, a część nie wykupuje nawet pierwszej zaordynowanej recepty na leki obniżające ciśnienie tętnicze krwi.

Program przygotowany przez PTNT ma skupić uwagę lekarzy na bardziej rygorystycznym celu terapii hipotensyjnej, tj. poniżej 130/80 mmHg. Konsekwentne jej wdrażanie w codziennej praktyce lekarzy POZ jest kluczowe dla poprawy sytuacji epidemiologicznej w Polsce.

- Dane z ogólnopolskich pomiarów jasno pokazują, że sytuacja jest daleka od satysfakcjonującej. Kluczowym wyzwaniem jest poprawa adherencji pacjentów i lekarzy, kontrola inercji terapeutycznej oraz konsekwentna edukacja. Aktualne wspólne wytyczne PTNT i Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego wprawdzie wprowadzają nowe, bardziej restrykcyjne cele terapeutyczne, ale też przekazują narzędzia ich skutecznego osiągania. Niewątpliwym kluczem do ich realizacji jest powszechne stosowanie leków złożonych z chwilą rozpoznania farmakoterapii i na każdym etapie jej intensyfikacji - mówi dr hab. Jacek Wolf z GUM-ed.

Terapie złożone są tak istotne, bo przyczyn nadciśnienia jest wiele i trzeba na nie zadziałać różnymi sposobami.

Adherencja jako wyzwanie systemowe

Wyzwaniem pozostaje adherencja, czyli przestrzeganie zaleceń przez pacjentów. Nie chodzi o samą farmakoterapię, ale także o zmianę diety czy stylu życia. Problem nie leży tylko po stronie pacjentów, ale też medyków, którzy nie zawsze potrafią w przystępny sposób przedstawić zalecenia.

- Adherencja to nie problem pojedynczego pacjenta czy lekarza, ale jedno z kluczowych , a przez lata niedostatecznie adresowanych wyzwań zdrowotnych w Polsce - mówi senator Beata Małecka-Libera, przewodnicząca senackiej Komisji Zdrowia oraz Parlamentarnego Zespołu ds. Adherencji. Zwraca uwagę, że powołanie zespołu to wyraźny sygnał, że problem wymaga trwałego zainteresowania na poziomie legislacyjnym. Zespół ma przygotować konkretne propozycje.

Magdalena Kołodziej, prezeska Fundacji My Pacjenci, podkreśla, że nadciśnienie to choroba przewlekła i pacjentom trudno się czasem pogodzić z tym, że leki będą brali do końca życia. Brak przestrzegania zaleceń tłumaczą różnie: zapominaniem o wzięciu leków, o wykupieniu recepty lub jej przedłużeniu.

Wynika to też z braku świadomości o groźnych konsekwencjach nieleczenia tej choroby. Zastrzega, że gdy pacjent ma taką wiedzę, zdaje sobie sprawę z potrzeby leczenia, to staje się partnerem w całym procesie. Stąd potrzeba większej edukacji, aby nawet gdy pacjenta "nic nie boli", nie rezygnował z terapii.

Skala problemu i nowe cele leczenia

Program przygotowany przez PTNT ma skupić uwagę lekarzy i pacjentów na osiąganiu celów terapeutycznych.

Jak zaznacza prof. Jacek Lewandowski, prezes elekt PTNT i koordynator programu, to projekt wieloletni, oparty na współpracy szerokiego grona interesariuszy.

- Program "Misja 50/30. Ciśnienie pod kontrolą" powstał jako odpowiedź na dysonans pomiędzy wiedzą medyczną a codzienną praktyka kliniczną - mówi.

Wyjaśnia też liczby zawarte w nazwie projektu. - Naszym celem jest osiągnięcie 50-procentowej kontroli ciśnienia tętniczego do 2030 roku.

Program realizowany będzie z trzema etapami oceny skuteczności i szerokim udziałem lekarzy POZ, specjalistów, pielęgniarek, farmaceutów oraz organizacji pacjenckich. W ramach programu zaplanowano ogólnopolskie badania przesiewowe umożliwiające monitorowanie postępów kontroli nadciśnienia tętniczego.

Podobne programy są prowadzone na Słowacji i Litwie, w Chorwacji, a także Belgii. Zaowocowały istotnym zwiększeniem odsetka pacjentów z lepszą kontrolą ciśnienia tętniczego, co oznacza, że w tych państwach zmniejszała się częstość udarów, zawałów i innych powikłań NT.