Polacy masowo wypłacają gotówkę z banków. Wiadomo, dlaczego tak się dzieje

Współczesna gospodarka finansowa w Polsce mierzy się z interesującym paradoksem, w którym rosnąca cyfryzacja usług płatniczych współwystępuje z rekordowym popytem na fizyczny pieniądz. Zjawisko gromadzenia gotówki poza systemem bankowym, choć może wydawać się anachroniczne, zyskuje na znaczeniu w obliczu globalnej niepewności i zmieniających się strategii oszczędnościowych gospodarstw domowych. Poniższa analiza koncentruje się na twardych danych makroekonomicznych oraz mechanizmach psychologicznych, które skłaniają obywateli do budowania prywatnych rezerw kapitałowych.

Jakie są główne powody wzrostu wartości gotówki w obiegu w Polsce?

Analiza danych monetarnych wskazuje na wyraźny trend wzrostowy w zakresie ilości pieniądza fizycznego na rynku. Na koniec 2025 roku wartość gotówki w obiegu wzrosła do poziomu 443 miliardów złotych. Oznacza to, że całkowita wartość pieniądza gotówkowego była o 7,4 procenta wyższa niż rok wcześniej, co stanowi istotną zmianę w porównaniu z rokiem 2024. Należy jednak zauważyć pewne wyhamowanie dynamiki, gdyż w ubiegłym roku (poprzedzającym rok 2025) wzrost wartości gotówki na przestrzeni 12 miesięcy był jeszcze wyższy i wyniósł 9,5 procenta. Jednocześnie w strukturze popytu notowano wyraźny wzrost zainteresowania banknotami o najwyższych nominałach.

W kontekście przyczyn tego zjawiska, czynniki pozaekonomiczne odgrywają równie istotną rolę co wskaźniki finansowe. Dla wielu osób decydujących się na przetrzymywanie gotówki, prywatność transakcji jest istotnym aspektem, który motywuje ich do rezygnacji z pieniądza elektronicznego.

Zmiana ta ma charakter strukturalny i wpływa na sposób postrzegania roli pieniądza fizycznego przez instytucje centralne. Eksperci z NBP wyjaśniają, że wartość gotówki jako środka zabezpieczenia rośnie, wypierając jej tradycyjną rolę transakcyjną. Ci sami eksperci z NBP wyjaśniają, że gotówka jako środek płatniczy jest używana coraz rzadziej, co potwierdza tezę o tezauryzacyjnym charakterze popytu. W odpowiedzi na te trendy Narodowy Bank Polski uspokaja, że dostęp do usług bankowych w Polsce pozostaje na wysokim poziomie, co ma na celu stabilizację nastrojów konsumenckich.

NBP, pieniądze, Fot. ARKADIUSZ ZIOLEK/East News

Dlaczego Polacy coraz częściej przechowują gotówkę poza bankami?

Obserwowane zmiany w zachowaniach oszczędnościowych Polaków zyskały już swoje odzwierciedlenie w specjalistycznej terminologii branżowej. Serwis Forex Club podaje, że tendencja „cash hoarding” jest coraz częściej odnotowywana w Polsce, co bezpośrednio wiąże się ze zjawiskiem odkładania gotówki poza systemem bankowym. W praktyce oznacza to, że Polacy coraz częściej decydują się na przechowywanie gotówki w domu zamiast w bankach, fizycznie wycofując swoje oszczędności z instytucji finansowych. Odkładanie gotówki poza systemem bankowym staje się w rezultacie coraz popularniejsze w Polsce, tworząc alternatywny obieg kapitału.

Analiza motywacji stojących za tymi decyzjami ujawnia splot czynników ekonomicznych i psychologicznych. Eksperci przedstawili powody, dla których Polacy wycofują gotówkę z banków, wskazując przede wszystkim na niepewność geopolityczną oraz występowanie sytuacji kryzysowych. Równie istotne są obawy dotyczące infrastruktury technicznej, gdyż eksperci wskazują na możliwość problemów z systemami płatniczymi jako jeden z powodów przechowywania gotówki przez Polaków. Dodatkowym czynnikiem zniechęcającym do deponowania środków są warunki rynkowe, w tym niskie oprocentowanie lokat, na co także wskazują analitycy.

Należy zauważyć, że splot tych zmiennych tworzy środowisko sprzyjające odchodzeniu od tradycyjnej bankowości na rzecz samodzielnego zarządzania płynnością finansową, nawet jeśli wiąże się to z ryzykiem fizycznej utraty środków.

Jakie jest społeczne zjawisko 'cash hoarding' w Polsce?

Skala gromadzenia środków poza systemem bankowym jest znacząca i dotyczy dużej części populacji. W Polsce obserwuje się zjawisko wycofywania gotówki z banków przez Polaków, a badania wskazują, że ponad 66 procent obywateli trzyma gotówkę jako formę zabezpieczenia. Według badań NBP, struktura tych oszczędności jest zróżnicowana, przy czym około dwóch trzecich Polaków posiada rezerwy gotówkowe do kwoty 5 tysięcy złotych.

Te indywidualne decyzje, sumując się, przekładają się na rekordowe wskaźniki w skali makroekonomicznej. Według danych Narodowego Banku Polskiego, do końca sierpnia 2025 roku wartość gotówki w obiegu osiągnęła rekordową sumę 443 miliardów złotych.

Zjawisko to niesie ze sobą również pewne ryzyka dla przejrzystości obrotu gospodarczego. Specjaliści zauważają bowiem związek praktyki „cash hoarding” z szarą strefą, co może sugerować, że część wycofywanych środków zasila nieewidencjonowany obieg gospodarczy.

banknoty, Fot. NBP/Flickr (CC BY-ND 2.0)

Jaki jest poziom dostępności usług bankowych w Polsce?

Rozważając kwestię dostępu do gotówki, należy oddzielić subiektywne obawy klientów od faktycznego stanu infrastruktury bankowej, która w Polsce pozostaje rozbudowana i nowoczesna.

Dane dotyczące fizycznej dostępności punktów dystrybucji gotówki nie uzasadniają paniki rynkowej. Stwierdzono, że 98,65 procent mieszkańców Polski nadal ma łatwy dostęp do bankomatów, co teoretycznie gwarantuje płynność w codziennych operacjach.

Niemniej jednak, pewne ograniczenia operacyjne mogą wpływać na postrzeganie niezawodności systemu przez klientów. Istnieją bowiem dni, w których wypłata gotówki w okienku bankowym jest niemożliwa, co może stanowić lokalny impuls do budowania domowych rezerw gotówkowych na wypadek awarii.