Nowy podział kompetencji i zmiany w egzaminach. Resort zdrowia zdradza plan na rozwój kadr

• MZ planuje z jednej strony wprowadzać zmiany w kształceniu przyszłych kadr, z drugiej - zmiany organizacyjne, by lepiej wykorzystywać potencjał medyków i rozwijać model pracy w interdyscyplinarnych zespołach
• Opublikowany Krajowy Plan Transformacji na lata 2027-31 wyróżnia 7 takich działań w obszarze kadr. Zakłada m.in. wzmocnienie roli kursów realizowanych w ramach kształcenia podyplomowego i doskonalenia zawodowego oraz rozwój kształcenia interdyscyplinarnego na uczelniach
• Jedną z kluczowych zmian będzie likwidacja bazy pytań na egzaminach końcowych czy na nowo określenie kompetencji zawodów medycznych
• Pojawia się także zapowiedź zmian w dystrybucji przyznawania miejsc na szkolenia specjalizacyjne 

Siedem działań w obszarze rozwoju kadr na najbliższe sześć lat

Pomimo wzrostu zainteresowania zawodami medycznymi, niektórym dziedzinom nadal grożą niedobory kadrowe. Problemem są także rosnące dysproporcje w rozmieszczeniu personelu medycznego. Dlatego konieczne jest dostosowanie kształcenia do potrzeb regionalnych i poprawa jakości kształcenia.

Opublikowany niedawno Krajowy Plan Transformacji (KPT) na lata 2027-31 wytycza siedem kierunków działań w obszarze kadr medycznych.

Autorzy dokumentu przyznają, że niektórym grupom zawodowym i dziedzinom specjalizacyjnym grożą luki pokoleniowe, gdyż liczba osób wchodzących w wiek emerytalny przewyższy liczbę kształcących się w danej profesji. Ponadto wyspecjalizowany personel koncentruje się w dużych miastach, a regiony peryferyjne borykają się z jego niedoborami.

Z najnowszych map potrzeb zdrowotnych wynika, że choć do 2034 r. liczba lekarzy wzrośnie z ponad 143 tys. (w 2023r.) do 182 tys., to niektórym specjalizacjom wciąż grozić będą poważne braki kadrowe. Za dwa lata bowiem liczba internistów w wieku emerytalnym przewyższy prawie dwukrotnie liczbę medyków szkolących się w tej specjalizacji. 

Różnica w liczbie lekarzy, którzy wejdą na rynek pracy, a tymi w wieku emerytalnym wyniesie w tej dziedzinie nawet 1 717 specjalistów. Na minusie będą też m.in.: chirurdzy (-507 lekarzy), balneolodzy (-53 lekarzy), specjaliści chorób płuc (-154 lekarzy), rehabilitacji medycznej (-187 specjalistów) i chirurdzy dziecięcy (-42). 

Jeśli natomiast chodzi o pielęgniarki, to do 2030 r. wiek emerytalny osiągnie 9 639 przedstawicielek zawodu, ale z uwagi na wzrost studentów tego kierunku, luka między wchodzącymi na rynek pracy, a osiągającymi wiek emerytalny zmniejsza się. Najwyższy odsetek kadry pielęgniarskiej w wieku emerytalnym występuje w woj. zachodniopomorskim (w 2023 r. - 26 proc.), następnie w dolnośląskim (25 proc.) i warmińsko-mazurskim (24 proc.).

Najwięcej kadry pielęgniarskiej na 100 tys. ludności przypada z kolei w woj. mazowieckim (859,2), lubelskim (771,2) i świętokrzyskim (741,1), a najmniej w pomorskim (494,8), lubuskim (504,6) i zachodniopomorskim (525,1). 

Zdaniem resortu zdrowia z jednej strony trzeba wprowadzić zmiany w kształceniu przyszłej kadry, z drugiej - wdrażać zmiany organizacyjne, aby lepiej wykorzystywać kompetencje medyków i rozwijać model pracy w interdyscyplinarnych zespołach. 

Poprawia jakości kształcenia, czyli na początek likwidacja bazy pytań w LEK i LDEK

Pierwsze - tzw. działanie 2.11.1 - skupia się na poprawie jakości kształcenia kadr medycznych. W tym zakresie Ministerstwo Zdrowia zakłada likwidację bazy pytań w Lekarskim Egzaminie Końcowym i Lekarsko-Dentystycznym Egzaminie Końcowym (LDEK) oraz opracowanie analizy, która wspomoże proces decyzyjny w sferze dystrybucji przyznawania miejsc na szkolenia specjalizacyjne. Ponadto zwiększony zostanie nacisk na rozwój kształcenia interdyscyplinarnego przyszłej kadry medycznej i rozwój stanowisk symulacji w kształceniu podyplomowym lekarzy, zwłaszcza w dziedzinach zabiegowych.

Efektem tego ma być:

• zapewnienie wysokiej jakości kształcenia na kierunkach lekarskich i lekarsko-dentystycznych,
• doskonalenie w warunkach klinicznych efektów uczenia się uprzednio uzyskanych w ramach zajęć zakresu nauk klinicznych niezabiegowych i nauk klinicznych zabiegowych,
• podniesienie jakości świadczonych usług zdrowotnych przez kadry medyczne,
• zmniejszenie dysproporcji w rozmieszczeniu lekarzy specjalistów.

Resort zakłada realizację działania w latach 2027-2031, z czego prace nad projektem nowelizacji przepisów przewidującej zmianę formuły egzaminów LEK i LDEK są już na zaawansowanym etapie, i według informacji Rynku Zdrowia, zniesienie jawnej bazy pytań miałoby nastąpić już wiosną 2027 r. 

Więcej kursów dla lekarzy i pielęgniarek 

Kolejne z działań (działanie 2.11.2) obejmie wsparcie doskonalenia zawodowego lekarzy i lekarzy dentystów. Resort planuje wzmocnić rolę kursów oraz umiejętności zawodowych lekarzy i lekarzy dentystów poprzez realizację kursów w ramach kształcenia podyplomowego oraz doskonalenia zawodowego i podnoszenie znaczenia rozwijania umiejętności zawodowych przez uwzględnianie ich w rozporządzeniach w sprawie świadczeń gwarantowanych.

Oczekiwanym rezultatem tego będzie podniesienie kwalifikacji zawodowych lekarzy i lekarzy-dentystów oraz jakości świadczonych przez nich usług.

Osobno zapisano (jako działanie 2.11.3) poprawę jakości szkolenia specjalizacyjnego pielęgniarek i położnych, która realizowana jest w ramach nowelizacji ustawy o Centrum Medycznym Kształcenia Podyplomowego, oraz rozwój i wsparcie kształcenia podyplomowego tych grup zawodowych (działanie 2.11.4). Efektem pierwszego ma być:

• zapewnienie równego dostępu do osiągnięć naukowych w dziedzinie nauk medycznych i nauk o zdrowiu,
• umożliwienie integracji przedstawicieli wszystkich zawodów medycznych,
• wymianę doświadczeń między zawodami medycznymi,
• wzmocnienie jakości kształcenia,
• ujednolicenie procedur związanych z opracowaniem programów kształcenia podyplomowego,
• tworzenie wspólnych programów uwzgledniających aktualne treści poparte wynikami badań naukowych dla budowania zespołów terapeutycznych wzajemnie uzupełniających się w realizacji procesu terapeutycznego.

Planowanym rezultatem drugiego z działań jest podniesienie jakości świadczonych usług pielęgniarskich i położniczych oraz udostępnienie platformy szkoleniowej umożliwiającej wymianę wiedzy, doświadczeń i dobrych praktyk w środowisku pielęgniarek i położnych. Odpowiedzialnym za to działanie, poza MZ, jest Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych, a jego koszt w 2027 r. wyniesie 10 mln zł (łącznie ok. 80 mln z Programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego na lata 2021–2027).

Medycyna taktyczna i nowy podział kompetencji

W KPT zapisane zostało także włączenie tematyki medycyny taktycznej do standardu kształcenia lekarzy, lekarzy dentystów, pielęgniarek, położnych i ratownika medycznego (działanie 2.11.5), co docelowo przygotować ma przyszłą kadrę medyczną na pojawiające się kryzysy w zakresie zdrowia, zwiększyć odporność systemu ochrony zdrowia na przyszłe kryzysy i podnieść jakość świadczonych usług zdrowotnych.

Za wdrożenie działania odpowiedzialne są, poza MZ, także Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz uczelnie prowadzące kształcenie na wspomnianych kierunkach studiów, a jego realizacja zaplanowana została na lata 2026-27. 

Jako kolejne w ministerialnym planie przewidziane zostały: optymalne wykorzystanie potencjału kadr medycznych oraz wsparcie rozwoju jego zasobów (działania 2.11.6 i 2.11.7). Pierwsze zakłada precyzyjne określenie kompetencji poszczególnych zawodów medycznych oraz analizę możliwości rozszerzenia ich zakresu zadań i przekazania części w ramach kaskadowania kompetencji.

Działanie obejmie wszystkie zawody medyczne poza lekarzami, w tym m.in. pielęgniarki, położne, ratowników medycznych, fizjoterapeutów, farmaceutów, diagnostów laboratoryjnych i profesje ujęte w ustawie o niektórych zawodach medycznych, a celem jest lepsze wykorzystanie potencjału kadr i zwiększenie dostępności do świadczeń opieki zdrowotnej. MZ na stworzenie nowej mapy kompetencji zdrowotnych daje sobie czas do końca 2027 roku, a jego koszty zostaną wskazane po opracowaniu projektów nowelizacji przepisów i oceny skutków regulacji. 

Z kolei w ramach wsparcia rozwoju zasobów kadr medycznych ministerstwo planuje przeprowadzenie w latach 2026-2031 kampanii zachęcających do podejmowania kształcenia w zawodach medycznych w deficytowych specjalnościach. 

Materiał chroniony prawem autorskim - zasady przedruków określa regulamin.